payday loans

ANTYSPOŁECZNE ZABURZENIA OSOBOWOŚCI

Dydaktyka - artykuły specjalistyczne Zostaw komentarz

W XIX wieku zaczęto się zastanawiać, czy niektórzy ludzie nie cierpią na jakiegoś rodzaju zaburzenie, które sprawia, że nie potrafią oni spełnić społecznych oczekiwań i popełniają przestępstwa. Mówiło się o nich „dotknięci obłąkaniem moralnym” – dziś zostało to zastąpione terminem antyspołeczne zaburzenie osobowości (Antisocial Personality Disorder, ASPD). Przeprowadzono wiele badań na ten temat, między innymi dlatego, że ma ono negatywne skutki dla całego społeczeństwa (Seligman i in., 2006). Początkowo pojęcie to utożsamiano z „socjopatią” i „psychopatią”, jednakże dziś odróżnia się te terminy.

Według założeń ICD-10 zaburzenia osobowości to głębokie zaburzenia struktury charakteru i tendencji zachowań osoby, które nie są bezpośrednim następstwem choroby, urazu czy innego uszkodzenia mózgu ani odmiennego zaburzenia psychicznego; zachowania te w znacznym stopniu odbiegają od oczekiwań społeczno-kulturowych, w jakich funkcjonuje jednostka. Antyspołecznie zaburzenie osobowości jest podtypem zaburzeń osobowości dyssocjalnej.

Jednostki z osobowością dyssocjalną charakteryzują się nieposzanowaniem i lekceważeniem norm, a ich zachowanie jest niewspółmierne z obowiązującymi zasadami społecznymi. Są to ludzie nieodpowiedzialni, którzy nie liczą się z wartościami i uczuciami innych, traktują resztę osób w sposób instrumentalny i żądają spełnienia własnych potrzeb. Drażliwi, o niskiej tolerancji na frustrację, którzy mają tendencję do działań agresywnych i gwałtownych. Nie odczuwają poczucia winy, często więc obwiniają innych za swoje czyny, stosują przy tym racjonalizację, i nie potrafią uczyć się na swoich doświadczeniach. Często przy takim typie osobowości dochodzi do konfliktów z prawem (ICD-10, 2000).

Antyspołeczne zaburzenie osobowości w szczegółowy sposób zostało opisane w DSM-IV. Rozpoznanie ASPD jest możliwe, jeśli osoba uzyskała pełnoletniość, ale już przed 15 rokiem życia ujawniała zaburzenia zachowania. Należy zaznaczyć, że zachowanie antyspołeczne nie może pojawiać się wyłącznie podczas epizodów manii lub schizofrenii (Cierpiałkowska, 2008). Osoby z tym typem osobowości mogą być często aresztowane (lub ich zachowanie mogłoby być powodem zatrzymania) ponieważ nie przestrzegają norm społecznych i prawnych, a także są impulsywne, ze skłonnością do brania udziału w licznych bójkach i napadach. Warto zwrócić uwagę, iż popełnione przez nich przestępstwa często mogą się wydawać bezcelowe i lekkomyślne, bez żadnego racjonalnego powodu, dokonane przypadkowo, pod wpływem chwili.

Osoby o osobowości antyspołecznej często kłamią lub manipulują innymi dla własnej przyjemności bądź zysku, nie zważają także na bezpieczeństwo własne lub pozostałych osób (może się to ujawniać poprzez zażywanie substancji psychoaktywnych, w brawurowej jeździe samochodem lub niebezpiecznych zachowaniach seksualnych). Ich brak odpowiedzialności prowadzi do niewywiązywania się z wymogów stawianych w pracy zawodowej czy zobowiązań finansowych – można to zauważyć poprzez długotrwałe okresy bezrobocia, mimo iż istnieje możliwość podjęcia pracy, lub wysokiej absencji, niespłacaniu długów oraz często trwonieniu nie swoich pieniędzy (np. należących do rodziny). Odznaczają się również brakiem poczucia winy, obojętnością a także racjonalizacją, że ofiara w jakiś sposób sobie zasłużyła na takie traktowanie, nie odczuwają później potrzeby rekompensacji ani naprawy wyrządzonych szkód. Zazwyczaj nie przejmują się aktualnymi problemami i nie planują przyszłości.

Jeśli chodzi o związki seksualne to osoby zaburzone antyspołecznie posiadały wielu partnerów seksualnych i były nastawione na zaspokojenie przede wszystkim własnych potrzeb. Ich związki są często krótkotrwałe i bezuczuciowe, wykorzystują drugą osobę nie dając nic w zamian. Osoby z rozpoznaniem ASPD są nieempatyczne, bezduszne, zadufane w sobie, o zawyżonej i aroganckiej samoocenie. Istnieje ewentualność, że jako rodzice zaniedbują własne dziecko i narażają je na niebezpieczeństwo.

Może się wydawać, że rozpoznanie tego zaburzenia jest dość proste. Nic bardziej mylnego – często postrzegamy samych siebie inaczej niż inni, coś co możemy uznać za pewność siebie, ktoś inny odbierze jako manipulację. Któremu ze źródeł najlepiej ufać? Jak to jest w diagnozie psychologicznej, najlepiej oprzeć się na wielu różnych źródłach. Przy diagnozie, warto wiedzieć, że z tym zaburzeniem wiążą się także inne np. zaburzenia lękowe, depresyjne, patologiczny hazard i inne zaburzenia kontroli impulsów (Cierpiałkowska, 2008).

Wskazuje się, że na ten tym zaburzenia osobowości znacznie częściej cierpią mężczyźni niż kobiety (aż 3 do 10 razy), a osobowość dyssocjalna dotyczy ok. 3% populacji (Jakubik, 2002). Objawy tego zaburzenia maleją wraz z wiekiem, zwłaszcza między 30 a 40 rokiem życia zachowanie ulega poprawie, prawdopodobną przyczyną jest mechanizm uczenia się społecznego (Seligman i in., 2006). Robert Kegan (1986) postuluje, że osoba dorosła o osobowości antyspołecznej jest niczym dziesięciolatek.

Wśród badaczy toczy się spór, co jest przyczyną antyspołecznych zaburzeń osobowości. Część z nich kładzie nacisk na czynniki biologiczna, a część psychospołeczne.

Poszukiwano dowodów na genetyczne podłoże tego zaburzenia. Badania nad weteranami wojennymi (Seligman i in., 2006) wykazały pewien wpływ dziedziczności, jednak w umiarkowanym stopniu. Prowadzono też badania dotyczące dziedziczenia i czynników środowiskowych wpływających na wystąpienie ASPD oraz zachowań przestępczych. Potwierdzono ich oddziaływanie, wykazując, że najwyższy wskaźnik przestępczości wystąpił u osób, których zarówno ojciec biologiczny, jak i adopcyjny dopuścił się działaniom kryminalnym.

Seligman (2006) wskazuje również na inne czynniki biologiczne wpływające na ten typ osobowości: powikłania w okresie ciąży, palenie tytoniu i zażywanie alkoholu przez ciężarne matki oraz pewne nieprawidłowości płatów czołowych.

Do wyjaśnienia czynników psychospołecznych warunkujących osobowość antyspołeczną odwołać się można do behawioryzmu oraz koncepcji psychodynamicznej.

Behawioryści zwracają uwagę na uczenie się i trening społeczny. Wskazują oni między innymi na naśladowanie zdystansowanego i chłodnego emocjonalnie rodzica, niekonsekwencje stosowania kar i nagród przez opiekunów oraz na rodziców pobłażliwie traktujących dziecko. Bez wątpienia do wykształcenia osobowości antyspołecznej przyczynia się środowisko rodzinne: osoby mające ciężkie dzieciństwo – dorastające w ubogich rodzinach, utrata rodzica (rozwód lub śmierć), doświadczenie brutalnych zachowań ze strony innych – maltretowanie, wykorzystywanie, bycie obiektem kpin lub kary cielesne sprawiają, że jednostka częściej podejmuje antyspołeczne zachowania.

Z kolei zwolennicy koncepcji psychodynamicznej o przyczynach ASPD mówią przede wszystkim jako niedorozwoju supergo lub jego zaburzeń, co skutkuje popędowym i impulsywnym zachowaniem.

Leczenie zaburzeń osobowości na ogół jest bardzo trudne, gdyż jest to problem długofalowy. Nie ma jakiejś konkretnej metody leczenia antyspołecznej osobowości, przeważnie takie osoby niechętnie podejmują terapię lub nie angażują się w nią tak, jak wymaga tego leczenie. Wydaje się, że większe korzyści może przynieść zapobieganie niestosownym i agresywnym zachowaniom niż próba „uzdrowienia” pacjenta.

Autorzy: Eliza Wojciechowska, Karina Cebulak

Bibliografia:

American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (wyd. 4). Washington, DC: American Psychiatric Association.

Cierpiałkowska L. (2013), Psychopatologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Groth J. (2008), Antyspołeczne zaburzenia osobowości W: L. Cierpiałkowska (red.). Psychologia zaburzeń osobowości. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

ICD (2000). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków-Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius, Instytut Psychiatrii i Psychologii.

Jakubik A. (2002), Zaburzenia osobowości, Tom II: Psychiatria kliniczna. W: A. Bilikiewicz, S. Pużyński, J. Rybakowski, J. Wciórka (red.). Psychiatria. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner.

Seligman M.E.P., Walker E.F, Rosenhan D.L. (2006), Psychopatologia. Warszawa: Wydawnictwo Zysk I S-ka.

Komentowanie zabronione.

Alter-Ego - Centrum Rozwoju Osobistego i Psychoterapii by pK.
RSS wpisów RSS komentarzy Zaloguj